Kapadokya Blog 16/21: 2. Bölge – Yeraltı Şehirleri

Instagram:  gezenpati_, Facebook: @GezenPatii  

 

Önceki yazımız “Soğanlı Vadisi” için buraya tıklayınız.

 

Kapadokya Blog 16/21: 2. Bölge – Yeraltı Şehirleri

Yeraltı Şehirleri

Kapadokya bölgesinin en önemli değerlerinden biri de yeraltı şehirleri. Bölgede 150-200 civarında yeraltı yerleşimi olduğu tahmin ediliyor ama bu sayının daha fazla olabileceği de düşünülüyor.

Yeraltı şehirlerini kimin yaptığı, hangi tekniklerle inşa edildiği günümüzde hâlâ tam olarak bilinmiyor. MÖ 1900-MÖ 1200 yılları arasında büyük bir medeniyet kurmuş olan Hititlerin, yeraltı şehirlerinin genişletilmesinde ve geliştirilmesinde en büyük katkısı olan halk olduğu düşünülüyor. Çünkü Hititler, tarihleri boyunca gizli tünelleri sıkça kullanmışlar. Bu tünellerin amacı düşmanı pusuya düşürmek ya da arkadan çevirmek içinmiş. Ama bazı kaynaklar, bu yeraltı şehirlerinin daha da eskiye dayandığını ve Mısır Piramitleri ile benzer zamanlarda yapıldığını yazıyor. İnşa tekniklerinin açıklanamamasını da Mısır Piramitleri’ni yapan halkın kullandığı tekniklerden kaynaklandığı düşünülüyor.

Kaymaklı Yeraltı Şehri’nden bir tünel.

Kapadokya bölgesinde bulunan yeraltı yerleşimlerinin büyüklükleri çok değişken. Kimisi birkaç yüz kişi, kimisi birkaç bin kişi kapasiteli. Biz, Kaymaklı ve Derinkuyu Yeraltı Şehirleri’ni gördük ve gördüklerimizden büyülendik. Çünkü bu şehirleri yapanların ciddi dikkat ve hüneri sergilediği apaçık belliydi. Tüneller ve odalardan oluşan yeraltı şehirleri labirent gibi karmaşıktı ve tüm odalar bir şekilde birbirlerine bağlıydı. Odalar kazınırken başka bir odaya isabet edilmemişti. Her yerde ufak delikler vardı. Bu delikler ya havalandırma ya da iletişim amaçlıydı. İletişim amaçlı olan deliklerde oluşturulan akustik nedeniyle ses öbür tarafa çok daha güçlü bir şekilde aktarılabiliyordu. Havalandırma ise öyle güzel planlanmıştı ki, ne kadar derine inerseniz inin soluduğunuz hava tertemizdi.

Yeraltı şehirlerinde duvarlarda bu tarz ufak deliklere sıkça rastlıyorsunuz. Bu deliklerin amacı ya havalandırma için ya da odalar/katlar arası iletişim için kullanılmış.

Havalandırma bacaları, yeraltı şehirlerinin en önemli unsurlarından biridir ve ne kadar aşağı inerseniz inin, temiz hava yerleşimin her yerine homojen bir şekilde dağılır. Kaymaklı Yeraltı Şehri’nde bulunan bu havalandırma bacasının sonu görünmüyordu.

Odalar birbirine dar, alçak, uzun tünellerle birbirine bağlanıyordu. Buradaki amacın, düşmanın hareketini kısıtlamak olduğu düşünülüyor. Tünellerin uçlarında ise sürgü taşları vardı. Bu sürgü taşlarının ortalama çapı 1-2 metre, ağırlığı 200-500 kg arasında değişiyordu. Sürgü taşları sadece içeriden açılıp kapanabilecek şekilde dizayn edilmişlerdi ve ortalarında bir delik vardı. Bu deliğin amacı hem açma-kapama işlemi yapmak hem de düşmana buradan ok ve mızrakla saldırabilmekmiş.

Yeraltı şehirlerinde kullanılan sürgü taşlarından bir örnek. Fotoğraf, Kaymaklı Yeraltı Şehri’nden.

Kapadokya’da bulunan yeraltı yerleşimlerinin diğer ortak özellikleri şunlardır:

  • Yapılış amaçlarının, tehlike anında yöre halkının korunmasını ve saklanmasını sağlamak olduğu düşünülüyor.
  • Mutfak sayısının az olması. Çünkü mutfak demek, duman demek. Duman demek, düşmanın yerli halkın yerini tespit etmesi demek.
  • Su kuyularının çoğu, yeryüzünle bağlantısız. Amaç, düşmanın içme suyunu zehirlemesini engellemek.
  • Işıklandırma, bezir yağı ile sağlanıyormuş. Bu amaçla koridorlarda ve duvarlarda ışık kaynağı için ufak yuvalar açılmış. Neredeyse tüm yeraltı şehirlerinde bezir yağı üretimi yapan bezirhaneler bulunuyormuş.
  • Yeraltı şehirleri, ihtiyaca göre zamanla genişletilmişler.
  • Dar ve uzun tünellerde düşmana karşı tuzaklar yerleştirilmiş.
  • Romalılar, yeraltı şehirlerine bol bol mezarlık yerleştirmişler. Bizanslılar döneminde ise yeraltı şehirleri daha çok dini ve sığınma amaçlı kullanılmış. Yeraltı şehirleri, VII. yüzyıla damgasını vuran Arap ve Sasani akınlarından yöre halkını korumuş. Selçuklular ise bu şehirleri daha çok askeri amaçla kullanmışlar.
  • Yeraltı şehirlerinin yer altındaki ilk katları genelde ahır olarak kullanılmış ve bu katlar daha kaba oyulmuş. İkinci katlarda genelde mezarlar, kiliseler, şapeller, şırahaneler, mutfaklar bulunuyor. Daha da alt katlarda yerleşimler başlıyor ve bu katlar çok muntazam bir şekilde oyulmuşlar.
  • Tüm yeraltı şehirlerinde oluşturulan havalandırma sistemi sayesinde yaz-kış arasındaki sıcaklık farkı oldukça az ve temiz hava, her yere homojen bir şekilde dağılıyor.
  • Yeraltı şehirlerinin birbirlerine bağlı olduğu düşünülüyor ama bu teori henüz kanıtlanmamış.
  • Yeraltı yerleşimlerinin çoğu zaman içinde çökmüş. Bu çökmelere sadece doğal sebepler olmamış, yeraltı yerleşimlerinin üzerine farkına varılmadan yapılan inşaatlar da çökmeleri hızlandırmış.

Kapadokya bölgesinde günümüzde en iyi durumda olan yeraltı şehirleri Kaymaklı ve Derinkuyu. Vaktiniz varsa diğerlerini de ziyaret etmenizi öneririz. Ama bir kısmının ziyarete kapalı olduğunu, bir kısmını açmak için görevliden rica etmeniz gerektiğini, bir kısmının da yeterince temizlenmediğini duyduk. Biz de işimizi garantiye almak için sadece Kaymaklı ve Derinkuyu’ya gittik. Her ikisinde de Müzekart’ın geçerli olduğunu belirtelim.

 

9. Kaymaklı Yeraltı Şehri

Bizim favori yeraltı şehrimiz Kaymaklı’ydı. Kaymaklı, Derinkuyu’dan daha ufak olsa da görülecek şeylerin sayısı daha fazlaydı. Kaymaklı ya da Derinkuyu’da, kapıda duran rehberlerden yardım almanızı öneririz. Aksi halde “Yerin altında mağara gördüm, dışarı çıktım” diyebilirsiniz. Çünkü içeride neler olduğuyla ilgili sizi bilgilendiren tabelalar yok. Sadece okları takip ediyorsunuz. Mavi oklar sizi derinlere, kırmızı oklar sizi çıkışa yönlendiriyor. Bu okları takip etmeniz önemli çünkü içeride yer yön kavramınız bulunmayacağı için nerede olduğunuzu karıştırabilirsiniz. Eğer yalnızsanız bu oklar daha da önemli bir hâl alıyor. Arada bir canınız oklardan dışarı çıkmak isteyebilir. Çok abartmadan tünellere, karanlık odalara girip keşif yapabilirsiniz ama kendinizi “derinlere dalma” konusunda çok kaptırmamanızı tavsiye ederiz.

Kaymaklı Yeraltı Şehri’nin sekiz katlı olduğu tahmin ediliyor. Günümüzde bu katların sadece dördü ziyarete açık ve ziyarete açık olan kısmın yerin altına indiği derinlik 20 metre. Şehrin en az bin kişi kapasiteli olduğu tahmin ediliyor. Tabii bunlar tahmini rakamlar, elimizde yeraltı şehirleriyle ilgili kesin veriler yok ve birçok şey hâlâ bizim için sır.

Kaymaklı’da odalar sosyo-ekonomik seviyeye göre sınıflandırılmışlardı. Daha zenginler daha büyük odalarda, daha fakirler kutu gibi yerlerde tıkış tepiş yaşıyorlarmış. Bir de vergi vermeyen daha da fakir bir grup varmış ki onlar da yerin daha da altında, ziyarete kapalı olan kısımda çok kötü şartlarda yaşıyorlarmış.

Kaymaklı Yeraltı Şehri’nden görüntüler

Derinkuyu’da tüneller dardı ama Kaymaklı’daki tüneller çok daha dardı. Bazı yerlerden emekleyerek geçmemiz gerekti. Düşmanı yavaşlatmak için tünellerin dar tutulduğu iddia edilse de burada yaşayan eski halkın ufak olması gerektiğini de düşünmeden edemedik. Tünellerden geçerken tek tek geçebiliyorsunuz, dolayısıyla bizim gibi birkaç çekik gözlü turist grubuna denk gelirseniz onların fotoğraf çekme keyiflerini beklemeniz gerekiyor. Ve çekik gözlülerin fotoğraf çekme seremonileri asla bitmiyor 😊 Ya sabır çekip uzaklaşmalarını bekledik ve böylece fotoğraf çekebileceğimiz boş alanlar bulabildik.

Kaymaklı’daki tünellerden biri. Bu tünellerin çoğunda eğilmek, bazısında emeklemek zorunda kalıyorsunuz.

Kaymaklı’da odaların hepsi ufacık değil. Aralarda geniş salonlar da bulunuyor.

Kaymaklı’nın 10 kilometre uzaklıktaki Derinkuyu Yeraltı Şehri’ne bağlantısı olduğu düşünülüyor ama bu konu hakkında henüz bir kanıt bulunabilmiş değil çünkü yeraltı yerleşimlerindeki çökmeler arkeolojik araştırmaları çok zorlaştırıyor. Ama Kaymaklı’daki ziyaret edilebilen alanın, şehrin toplam alanının onda biri bile olmadığını birlikte gezdiğimiz rehberden öğrendik. Bu arada yeraltı şehrinin açık kısmının ne kadar turist taşıyabileceği umarız hesap edilmiştir çünkü içeride çok fazla turist vardı. Bu kadar turist yükünün uzun vadede şehrin ömrünü kısaltacağından korkuyoruz, umarız yanılıyoruzdur.

Çok ilginç bir deneyimdi Kaymaklı. Kapadokya’ya geldiğinizde burayı mutlaka ziyaret edin ama kalabalık bir ana denk gelmemek konusunda dua edin 😊 Ayrıca ağır klostrofobisi olanların Kaymaklı’yı ziyaret etmesini pek önermiyoruz. İçerisi evet büyüleyici ama klostrofobiniz coşabilir.

 

10. Derinkuyu Yeraltı Şehri

Derinkuyu, Kapadokya bölgesinde tespit edilebilen en büyük yeraltı şehri. Bu yeraltı şehrinin de kapasitesinin en az bin kişilik olduğu tahmin ediliyor. Tabii biz bunun küçücük bir kısmını görebiliyoruz.

Derinkuyu’nun 12-13 katlı bir şehir olduğu tahmin ediliyor. Bunun ise yalnız sekiz katı temizlenip ziyarete açılabilmiş. Ziyarete açık en alt katın yerden derinliği ise 85 metre! Bu özellikleri nedeniyle UNESCO, Kaymaklı gibi Derinkuyu’yu da görmezden gelmemiş ve her iki yeri de 1985 yılında Dünya Miras Listesi’ne almış.

Derinkuyu Yeraltı Şehri’nin haritası (Kaynak: www.gizemligercekler.com/kapadokyanin-gizemi/)

Kaymaklı gibi Derinkuyu’da da kırmızı oklar derini, mavi oklar çıkışı işaret ediyor. İlk katta ahır, mutfak, şaraphane bulunuyor. ikinci katta, oturma odaları, erzak depoları, mutfak bulunuyor. İkinci katta, diğer yeraltı şehirlerinde örneği bulunmayan Misyonerler Okulu bulunuyor. Burayı da yetersiz yönlendirme tabelaları nedeniyle şans eseri bulduğumuzu belirtmek isteriz. Daha da alt katlarda yeraltı şehrinin yerleşim bölgesi ve son katta da haç planlı bir kilise bulunuyor.

Neredeyse tüm yeraltı şehirlerinde olduğu gibi, Derinkuyu’da da ilk kat ahır olarak kullanılmış ve bu kat biraz daha “az özenilerek” oyulmuş.

İkinci katta bulunan Misyonerler Okulu

En altta bulunan haç planlı kilise

Kaymaklı’da çok kalabalık bir ana denk gelmiştik. Derinkuyu’da ise tam aksine çok tenha bir ana denk geldik. Nasıl kalabalık bizi gerdiyse, fazla tenha olması bizi ayrıca gerdi çünkü son katta kaybolan oklar “Acaba kayıp mı olduk” endişesinin içimizi sarmasına neden oldu. Bir süre sonra bulunduğumuz yere çekik gözlü bir turist kafilesi dahil olunca nasıl mutlu olduğumuzu anlatamam 😊 Çünkü onlar gelmeden önce endişeden saçma sapan zifiri karanlık tünellere girip çıkmaya başlamıştık (Bu arada bu karanlık tünellerin korku filmi çekmek için harika bir set ortamı yaratacağına eminiz). Grubun rehberine sorduğumuzda son katta olduğumuzu ve daha da derine inilemeyeceğini öğrendik. Biraz hayal kırıklığına uğramıştık çünkü Kaymaklı’daki gezilebilen alan bize daha büyük gelmişti. Belki de kalabalık nedeniyle öyle hissetmiştik.

Kaymaklı’da gezi tünel bazlıydı. Yeri öpmekten göğe yükselemiyorduk. Derinkuyu’da ise gezi derinlik bazlıydı. Tüneller ise Kaymaklı’ya göre biraz daha genişti. Derinkuyu’nun bu ismi almasının nedeni ise içinde çok sayıda kuyunun bulunması ve bu kuyuların çok derine inmesiymiş. Burasının da Kaymaklı gibi uzaylılar tarafından oluşturulduğuna dair inanışlar var çünkü yapılan inşaat, matematiksel olarak o kadar iyi hesaplanmış ki günümüz mühendisleri bile burayı tam olarak açıklayamıyor. Uzaylılara inananlar haklılar mı haksızlar mı bilemeyiz ama bu yeraltı şehrinde keşfedilecek çok daha fazla şeyin olduğu aşikâr.

Derinkuyu’nun tünelleri, Kaymaklı’ya göre biraz daha genişti. Üstteki fotoğrafta, sağdaki sürgü taşına dikkat.

Derinkuyu’nun hem havalandırma hem de su kuyusu olarak kullanılan, 55 metre uzunluğundaki dev bacası.

11. Mazı Yeraltı Şehri

12. Özlüce Yeraltı Şehri

13. Acıgöl Yeraltı Şehri

14. Tatlarin Yeraltı Şehri

Biz bu yeraltı şehirlerinin hiçbirini görmedik. Mazı ve Özlüce, Kaymaklı’ya yakın bulunuyor. Acıgöl ve Tatlarin ise Nevşehir’ın batısında bulunuyor. Özlüce Yeraltı Şehri’nin göçüklerden ve yeterince temizlenememesinden dolayı henüz ziyarete açılmadığını duyduk. Mazı, sekiz katlı bir yeraltı şehri. Tatlarin’in ise daha çok askeri amaçla kullanıldığı düşünülüyor ve buranın iki katı ziyarete açık.

Bölgede elbette ki başka yeraltı yerleşimleri de var ama şu anda en çok bilinenleri bunlar. Zamanla ziyaret edilebilen yeraltı yerleşimlerinin sayısının artmasını umuyoruz.

Yazımızın devamı olan “Ihlara Hariç 3.Bölge” için buraya tıklayınız…

6048total visits,4visits today

Bir Cevap Yazın